Temat: Ochrona powietrza - zadania i obowiązki organów administracji publicznej oraz obowiązki podmiotów eksploatujących instalacje

Wykładowca: Kazimierz Liszka – Główny Specjalista WIOŚ Kraków

Przed wejściem w życie Ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, to jest przed 1980 rokiem ochrona powietrza była realizowana głównie poprzez budowanie coraz wyższych kominów, którymi spaliny emitowano na coraz większe wysokości. To powodowało, że zanieczyszczenia rozprzestrzeniały się po większym obszarze, jednocześnie zmniejszało to stężenie zanieczyszczeń w poszczególnych miejscach. W końcu, w miarę rozwoju przemysłu, a zwłaszcza przemysłu ciężkiego na pewnych obszarach dochodziło do kumulacji zanieczyszczeń i na skutek zagęszczenia źródeł emisji podnoszenie kominów przestało przynosić spodziewany efekt.

Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska z 1980r wprowadziła pierwszy system prawny ochrony powietrza poprzez powstanie systemu standardów jakości środowiska. Z systemem tym jest związany system pozwoleń emisyjnych. Poprzez sporządzenie tak zwanej analizy uciążliwości danego źródła emisji zanieczyszczeń określało się jego oddziaływanie na otaczające powietrze wyliczając stężenia zanieczyszczeń jakie może powodować dane źródło emisji. Następnie na tej podstawie wydawano pozwolenie emisyjne zwane pierwotnie decyzją o dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń pozwalając danemu zakładowi przemysłowemu emitować tylko tyle zanieczyszczeń, ile nie powodowało przekroczeń standardów jakości powietrza to jest dopuszczalnych stężeń poszczególnych zanieczyszczeń w otaczającym zakład powietrzu. Wytyczne Ministerstwa Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych określały metodykę sporządzania analizy uciążliwości.

Trzeba tutaj podkreślić, że określenie takiej metodyki nie jest do dzisiaj zasadą w innych krajach europejskich i naraża to nasz kraj na dziwne niespodzianki. Taką niespodzianką było, na przykład, sporządzenie przez władze niemieckie analizy na podstawie której oskarżono nasz kraj o powodowanie nadmiernej koncentracji pyłu zawieszonego na terenie Berlina.

W roku 1990 wprowadzono po raz pierwszy w Polsce również normy emisyjne. W sposób oczywisty zrównują one szansę inwestowania na terenach bardziej już zanieczyszczonych i na tych, gdzie jeszcze tło zanieczyszczeń jest stosunkowo niskie, a także wymuszają w sposób bardziej bezpośredni stosowanie urządzeń redukujących emisję zanieczyszczeń z poszczególnych źródeł. W okresie ostatnich kilku lat wprowadza się dodatkowo system pozwoleń zintegrowanych [zawierających pozwolenia dla wszystkich komponentów środowiska], które oprócz obowiązku zachowania i standardów jakości powietrza i standardów emisyjnych wymuszają dodatkowo zachowanie pewnego określonego poziomu techniki eliminując technologie przestarzałe i określając minimalny poziom zastosowanych urządzeń ochronnych.

Aktualnie obowiązująca Ustawa Prawo ochrony środowiska z 2001r wprowadziła system nadal na bieżąco uzupełniany i doskonalony polegający na tym, że wielkie źródła emisji są zobowiązane uzyskiwać pozwolenia zintegrowane, natomiast mniejsze pozwolenia na wprowadzanie pyłów i gazów do powietrza. Pozwolenie takie uwzględnia jednocześnie i system standardów jakości powietrza i system standardów emisyjnych. Pozwolenie może być wydane na taką ilość zanieczyszczeń, aby ich wyemitowanie do powietrza nie spowodowało przekroczeń zarówno dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń w otaczającym powietrzu, jak też, aby spaliny nie miały stężeń zanieczyszczeń przewyższających określane standardami emisyjnymi. Pozwolenie powinno też określać usytuowanie punktów pomiarowych w celu umożliwienia wykonywania pomiarów kontrolnych. Warto tutaj podkreślić, że aktualne zmierza się do zwiększenia roli samokontroli, to jest prowadzenia pomiarów kontrolnych emisji przez zakład, a pomiary ekip Inspekcji Ochrony Środowiska były by niezbędne w przypadkach wątpliwych lub szczególnie nietypowych.

Aktualnie zadania podmiotów gospodarczych w zakresie ochrony powietrza obejmują:

1. Uzyskanie i przestrzeganie pozwolenia {na wprowadzanie pyłów i gazów do powietrza

lub pozwolenia zintegrowanego}. Pozwolenie winno zawierać faktyczny stan w zakresie

warunków wprowadzania zanieczyszczeń do powietrza, opis urządzeń ochronnych,

usytuowanie punktów pomiarowych, ewentualnie system monitoringu. Pozwolenie

powinno respektować interes zakładu o ile nie powoduje to naruszania standardów.

2. Prowadzenie pomiarów – obowiązek określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z

dnia 23.12.2004r – pomiary ciągłe lub okresowe 2 razy w roku.

Ø Pomiary ciągłe dla spalania paliw z dużych źródeł powyżej 100 MW podłączonych do jednego emitora i dla spalania i współspalania odpadów,

Ø Pomiary okresowe dla spalania paliw – źródeł wymagających uzyskania pozwolenia oraz

niektórych innych źródeł.

3. prowadzenie ewidencji emisji [art. 285 prawa ochrony środowiska]

wyliczanie wielkości emisji można wykonać:

Ø na podstawie zużycia surowców lub paliw i współczynników emisji,

Ø na podstawie wyników pomiarów przemnożonych przez czas pracy urządzeń.

4. Uiszczanie opłat z tytułu gospodarczego korzystania ze środowiska – wysokość ustalana

jest we własnym zakresie.

5. Składanie informacji o zakresie korzystania ze środowiska do Urzędu Marszałkowskiego

i WIOŚ [co pół roku].

Ponadto w przypadkach interwencji obywateli na uciążliwość podmiotów gospodarczych dla środowiska należy zbadać czy są zapewnione:

1. Konieczność ograniczenia obszaru oddziaływania do terenu, co do którego podmiot posiada tytuł prawny,

2. Konieczność zgłaszania ewentualnych awarii mających wpływ na wielkość i rodzaj emitowanych zanieczyszczeń.

3. Czy pracuje właściwie system autokontroli, czy pomiary własne zakładu są wiarygodne i przekazywane właściwym organom.

Warunki jakimi odpowiadać muszą wykonywane pomiary kontrolne określają metodyki referencyjne.

W celu uzyskania pozwolenia prowadzący instalację wykonuje wniosek zawierający wszystkie niezbędne [określone przepisami] dane. Przed akceptacją wniosku na uzyskanie pozwolenia organ wydający pozwolenie powinien zbadać:

Ø zgodność ze stanem faktycznym,

Ø zapewnienie interesu ochrony środowiska tj. uwzględnienie wszystkich wymagań z zakresu konieczności dotrzymania standardów jakości powietrza, jak również wszystkich wymagań z zakresu standardów emisyjnych,

Ø zapewnienie interesu zakładu tj. nie nakładanie zbędnych warunków,

Ø wniosek na uzyskanie pozwolenia zintegrowanego musi zawierać warunek spełnienia wymogu korzystania z najlepszej dostępnej techniki. Zestaw najlepszych dostępnych technik jest zamieszczany w tak zwanych briefach, jednak brak danej techniki w briefie nie dyskwalifikuje jej pod warunkiem, że powoduje porównywalne lub mniejsze skutki dla środowiska.

Kolejnym instrumentem prawnym wprowadzanym w Polsce w celu ograniczanie emisji zanieczyszczeń do powietrza jest system handlu pozwoleniami na emisję. System ten ogranicza na pewnym obszarze ilość danego zanieczyszczenia, która może być emitowana, do pewnej wielkości. W ramach tej wielkości uprawnienia do emisji określonej wielkości zanieczyszczenia stają się przedmiotem handlu. Aktualnie na terenie Polski wprowadza się system pozwoleń na emitowanie dwutlenku węgla. Jest to część systemu obejmującego Unię Europejską. W chwili obecnej jesteśmy na etapie wprowadzania systemu, co powoduje określone problemy w zakresie monitorowania i raportowania wielkości emisji. Zakład biorący udział w systemie jest zobowiązany uzyskać i przestrzegać pozwolenia na udział w systemie handlu pozwoleniami na emisję.